Məhsuldarlığı artırmaq üçün çoxsaylı üsullar və strategiyalar mövcuddur. Lakin gün ərzində daha çox saat yaratmağa imkan verən “bir sadə üsul” yoxdur. Bununla belə, psixologiya, öyrənmə elmi və insan beyninin iş prinsiplərinə əsaslanan müəyyən strategiyalar mövcuddur ki, sərf etdiyiniz vaxtdan daha səmərəli istifadə etməyə kömək edə bilər.

Pomodoro texnikası

İşə başlamaqda və ya diqqəti uzun müddət tapşırıq üzərində saxlamaqda çətinlik çəkirsinizsə, Pomodoro texnikasından istifadə edə bilərsiniz. Bu metod müəyyən müddət ərzində konkret bir tapşırığa fokuslanmağı və sonra qısa fasilə etməyi nəzərdə tutur.

Öyrənmə elmi göstərir ki, uzun müddət fasiləsiz çalışdıqda yaddaş və məlumatı qavrama qabiliyyəti zəifləyə bilər. Buna görə də qısa fasilələr öyrəndiyiniz məlumatın daha yaxşı yadda qalmasına kömək edir.

Pomodoro texnikasının əsas mərhələləri:

    1. Görüləcək konkret tapşırığı müəyyən edin.

    2. Taymeri 25 dəqiqəyə qurun və yalnız həmin tapşırıq üzərində işləyin.

    3. Taymer çaldıqda 3–5 dəqiqəlik qısa fasilə edin. Tamamladığınız hər bir Pomodoro üçün qeyd aparın.

    4. Bu prosesi ümumilikdə 4 dəfə təkrarlayın.

    5. Dörd Pomodoro dövründən sonra 15–30 dəqiqəlik uzun fasilə edin. Daha sonra sayğacı sıfırlayıb növbəti tapşırığa başlayın.

Aralıqlı təkrar, xatırlama praktikası və mövzuların növbələşdirilməsi

Öyrənmə zamanı eyni mövzuya müxtəlif günlərdə və ya həftələrdə ayrılmış üç fərqli birsaatlıq sessiyada qayıtmaq, həmin mövzuya üç saat fasiləsiz vaxt ayırmaqdan daha effektiv ola bilər. Bu yanaşma aralıqlı öyrənmə və ya spaced practice adlanır.

Məsələn, bir mövzunu üç saat ərzində fasiləsiz öyrənmək əvəzinə, onu üç ayrı gün ərzində bir saatlıq sessiyalara bölmək yaddaşın və məlumatın uzunmüddətli qorunmasının güclənməsinə kömək edir.

Bu üsulu xatırlama praktikası ilə birləşdirmək daha faydalıdır. Burada əsas məqsəd məlumatı yenidən oxumaq deyil, beyninizi öyrəndiyiniz məlumatı yaddaşdan çıxarmağa məcbur etməkdir.

Yeni anlayışı öyrəndikdən bir-iki gün sonra həmin məlumatı dərslik və ya qeydlərə baxmadan xatırlamağa çalışın. Bunu yolda, istirahət zamanı və ya gündəlik fəaliyyətləriniz əsnasında düşünərək, ucadan danışaraq və ya dostunuza izah edərək edə bilərsiniz.

Bu yanaşmanı daha da gücləndirmək üçün mövzuların növbələşdirilməsi metodundan istifadə etmək olar. Yəni yalnız bir mövzuya fokuslanmaq əvəzinə, eyni sessiya ərzində müxtəlif mövzuları növbə ilə təkrarlayın.

Beləliklə, beyniniz daim mövzular arasında keçid edir və əvvəl öyrəndiyiniz məlumatları yenidən xatırlamağa çalışır. Bu isə müxtəlif biliklər arasında daha güclü əlaqələrin formalaşmasına kömək edə bilər.

Öz xronotipinizi tanıyın

Xronotip insanın gün ərzində hansı saatlarda daha ayıq və diqqətli olduğunu müəyyən edən fərdi xüsusiyyətlərə aiddir. Bəzi insanlar səhərlər daha enerjili və diqqətli olur, digərləri isə axşam saatlarında daha məhsuldar hiss edirlər. Buna bəzən “erkən duranlar” və “gecə bayquşları” deyilir.

Tədqiqatlar göstərir ki, bu, yalnız şəxsi seçim məsələsi deyil. Günün müxtəlif vaxtlarında eyni tapşırığın yerinə yetirilməsi zamanı insanın diqqəti və performansı dəyişə bilər.

Məsələn, əgər siz axşam saatlarında daha yaxşı fokuslana bilirsinizsə, səhər tezdən dərs oxumağa özünüzü məcbur etmək daha çətin ola bilər. Buna görə də mümkün olduqda ən mürəkkəb öyrənmə fəaliyyətlərini özünüzü daha ayıq və diqqətli hiss etdiyiniz saatlara planlaşdırmaq faydalıdır.

Konkret olun

Hər bir öyrənmə sessiyasının sonunda 3 dəqiqə ayıraraq növbəti dəfə nə üzərində işləyəcəyinizi yazın. Planınız mümkün qədər konkret olsun. Bu yanaşmanın bir neçə üstünlüyü var:

    • Öyrəndikləriniz və əlavə məşqə ehtiyacınız olan məqamlar üzərində düşünməyə kömək edir.

    • Növbəti sessiyada haradan başlayacağınızı əvvəlcədən bildiyiniz üçün vaxt itirmirsiniz.

    • Konkret tapşırıq müəyyən etdikdə öyrənməyə başlamaq daha asan olur.

Məsələn, “1 saat dərs oxu” kimi ümumi plan insana daha çətin görünə bilər. Bunun əvəzinə “3.1–3.4-cü bölmələri təkrar et və 5 praktiki tapşırıq həll et” kimi konkret plan daha aydın və həyata keçirilməsi asan olur.

Effektiv öyrənmə daha çox saat işləməkdən deyil, vaxtı düzgün təşkil etməkdən başlayır. Pomodoro texnikası, aralıqlı təkrar, xatırlama praktikası, mövzuların növbələşdirilməsi, şəxsi xronotipin nəzərə alınması və konkret planlaşdırma öyrənmə prosesini daha səmərəli təşkil etməyə kömək edə bilər. Əsas məqsəd günə əlavə saatlar yaratmaq deyil, mövcud vaxtdan daha ağıllı və məqsədyönlü istifadə etməkdir.

Dilarə Mürsəl qızı 

PR mütəxəssis