Yeni dərs ilinin başlamasına sayılı günlər qalıb. Valideynlər uşaqların məktəb ləvazimatlarını, geyimlərini və dərs hazırlıqlarını nəzərdən keçirərkən onların göz sağlamlığına da xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Sinifdə lövhəni aydın görə bilməmək, kitabı gözə həddindən artıq yaxınlaşdırmaq, gözləri qıyaraq baxmaq, tez-tez baş ağrısından şikayətlənmək və ya dərs zamanı tez yorulmaq uşağın görmə problemi yaşadığının göstəricisi ola bilər. Uşaqlarda görmə problemlərini vaxtında aşkarlamaq, məktəbə başlamazdan əvvəl göz müayinəsindən keçmək və ekran istifadəsinə düzgün yanaşmaq niyə vacibdir?

Mərkəzi Gömrük Hospitalının Poliklinika şöbəsinin Oftalmologiya bölməsinin həkim-oftalmoloqu Dr. Aynurə Əliyeva məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlarda göz sağlamlığı, miopiya, rəqəmsal cihazlardan istifadə və valideynlərin diqqət etməli olduğu əlamətlər barədə suallarımızı cavablandırıb.

– Aynurə həkim, valideynlər uşağın görməsində problem olduğunu hansı əlamətlərdən başa düşə bilərlər?

– Uşaqlar xüsusilə kiçik yaşlarda görmələrinin zəiflədiyini hər zaman ifadə edə bilmirlər. Buna görə valideynlərin uşağın davranışındakı dəyişikliklərə diqqət etməsi vacibdir. Məsələn, uşaq uzaqdakı obyektlərə və ya lövhəyə baxarkən gözlərini qıyırsa, televizora həddindən artıq yaxın oturursa, kitabı və ya telefonu gözlərinə çox yaxınlaşdırırsa, bu, görmə ilə bağlı problemin əlaməti ola bilər.

Digər diqqətçəkən hallar gözləri tez-tez ovuşdurmaq, oxuyarkən sətri itirmək, başını müəyyən istiqamətə əyərək baxmaq, uzun müddət oxuduqdan sonra gözlərdə narahatlıq və ya baş ağrısından şikayət etməkdir. Uşaq dərs zamanı tez yorulursa, diqqətini toplamaqda çətinlik çəkirsə və ya əvvəlki kimi həvəslə oxumursa, bunu yalnız tənbəllik və ya diqqətsizliklə əlaqələndirmək olmaz. Bəzən bunun arxasında görmə problemi dayana bilər.

– Uşağın uzağı yaxşı görə bilməməsi onun dərs göstəricilərinə necə təsir edə bilər?

– Uşaq lövhədə yazılanları aydın görə bilmirsə, dərsin məzmununu tam qavraması çətinləşə bilər. O, müəllimin yazdığı məlumatı köçürməkdə, təqdim olunan vizual materialları izləməkdə və sinifdəki fəaliyyətlərə tam qoşulmaqda çətinlik çəkə bilər. Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə uşaq dərsdən geri qala və özündə “mən bunu bacarmıram” düşüncəsi formalaşdıra bilər.

Ona görə də uşağın akademik nəticələrində dəyişiklik müşahidə edilərkən yalnız təhsil və psixoloji amilləri deyil, görmə funksiyasını da nəzərə almaq lazımdır.

– Məktəbə başlamazdan əvvəl uşağın göz müayinəsindən keçirilməsi vacibdirmi?

–  Bəli, məktəbə başlamazdan əvvəl uşağın göz müayinəsindən keçirilməsi vacibdir. Xüsusilə uşaq ilk dəfə məktəbə başlayırsa, onun görmə funksiyasının qiymətləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müayinə zamanı görmə itiliyi ilə yanaşı, həkim uşağın gözlərinin ümumi vəziyyətini də qiymətləndirə bilər. Zərurət olduqda əlavə oftalmoloji müayinələr aparılır. Profilaktik müayinə problemi uşaq üçün ciddi narahatlıq yaratmazdan əvvəl aşkarlamağa kömək edə bilər.

– Son illərdə uşaqlarda miopiyanın artması barədə çox danışılır. Miopiya nədir və ilk əlamətləri hansılardır?

– Miopiya zamanı insan yaxın məsafədəki obyektləri nisbətən aydın gördüyü halda uzaqdakı obyektləri aydın görməkdə çətinlik çəkir. Uşaq sinifdə lövhəyə baxarkən gözlərini qıyırsa, uzaqdakı yazıları seçmək üçün irəliyə əyilirsə, televizora və ya digər ekranlara çox yaxınlaşırsa, bu, miopiyanın əlamətlərindən biri ola bilər. Lakin dəqiq diaqnoz yalnız oftalmoloji müayinə nəticəsində qoyulur.

– Telefon, planşet və yaxın məsafədən uzun müddət oxumaq miopiyanın inkişafına təsir göstərə bilərmi?

– Uşaqların uzun müddət yaxın məsafədən fəaliyyət göstərməsi, o cümlədən rəqəmsal cihazlardan intensiv istifadə etməsi göz sağlamlığı baxımından diqqət tələb edən məsələdir. Burada əsas məsələ yalnız telefon və ya planşetin özü deyil. Yaxın məsafədə uzun müddət fasiləsiz işləmək, açıq havada kifayət qədər vaxt keçirməmək və ümumi gündəlik rejimin düzgün qurulmaması da nəzərə alınmalıdır. Valideynlər uşağın ekran qarşısında keçirdiyi vaxtı nəzarətdə saxlamalı, fasilələri təmin etməli və uşağın gün ərzində açıq havada vaxt keçirməsinə şərait yaratmalıdırlar.

– Açıq havada vaxt keçirmək uşaqların göz sağlamlığı baxımından niyə əhəmiyyətlidir?

– Uşağın gündəlik həyatında açıq havada vaxt keçirməsi yalnız ümumi sağlamlıq üçün deyil, göz sağlamlığı baxımından da əhəmiyyətlidir. Xüsusilə uşağın bütün boş vaxtını telefon, planşet, kompüter və digər yaxın məsafəli fəaliyyətlərlə keçirməsi arzuolunan deyil. Açıq havada aktiv vaxt keçirmək və uzaq məsafələrə baxmaq uşağın gündəlik görmə fəaliyyətinin daha balanslı olmasına kömək edir. Ona görə valideynlər uşağın gündəlik rejimində açıq havada fəaliyyətə mütləq yer ayırmalıdırlar.

– Bəs telefon və planşet uşaqların gözlərini necə yorur?

– Uşaq uzun müddət ekrana diqqətlə baxdıqda gözlərdə yorğunluq yarana bilər. Ekrana baxarkən göz qırpma tezliyinin azalması isə göz səthinin qurumasına və narahatlıq hissinə səbəb ola bilər. Nəticədə uşaq gözlərdə quruluq, yanma, batma, yorğunluq, bulanıq görmə və baş ağrısı kimi şikayətlər yaşaya bilər. Bu vəziyyət çox vaxt rəqəmsal göz yorğunluğu ilə əlaqəli olur. Əlamətlər davamlıdırsa və ya tez-tez təkrarlanırsa, bunu sadəcə “telefon gözümü yorub” kimi qəbul etməkdənsə, oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır.

– Uşaqlar ekran qarşısında olarkən hansı qaydalara əməl etməlidirlər?

– Əsas məqsəd uşağın gözlərini uzun müddət fasiləsiz yaxın məsafəli işdən qorumaqdır.

Valideynlər aşağıdakı qaydalara diqqət edə bilərlər:

1. Fasilələr verilməlidir. Uşaq uzun müddət fasiləsiz ekrana baxmamalıdır.

2. Ekran gözə həddindən artıq yaxın tutulmamalıdır. Telefon və planşetdən istifadə zamanı məsafənin qorunması vacibdir.

3. İşıqlandırma düzgün olmalıdır. Uşaq qaranlıq otaqda parlaq ekran qarşısında oturmamalıdır.

4. Göz qırpma unudulmamalıdır. Ekrana diqqətlə baxarkən göz qırpma azala bilər və bu, quruluq yarada bilər.

5. Açıq havada vaxt keçirilməlidir. Uşağın gündəlik rejimində açıq hava fəaliyyətləri olmalıdır.

6. Yuxu rejiminə diqqət edilməlidir. Gec saatlara qədər telefon və planşet istifadəsi uşağın ümumi gündəlik rejiminə mənfi təsir göstərə bilər.

7. Şikayətlər davam edərsə, oftalmoloqa müraciət edilməlidir.

– Göz quruluğu uşaqlarda da müşahidə olunurmu?

– Bəli, uşaqlarda da göz quruluğu və göz səthinin qıcıqlanması ilə bağlı şikayətlər müşahidə oluna bilər.  Uşaq uzun müddət ekrana baxdıqda göz qırpma azala bilər. Bu zaman gözlərdə quruluq, yanma, batma, qızartı, qum hissi və müvəqqəti bulanıq görmə kimi narahatlıqlar yarana bilər. Əgər bu əlamətlər tez-tez təkrarlanırsa, mütləq oftalmoloji müayinə aparılmalıdır. Çünki oxşar şikayətlər müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər.

– Eynək taxmaq gözləri daha da zəiflədir?

– Xeyr. Bu, valideynlər arasında geniş yayılmış yanlış fikirlərdən biridir.Eynəyin təyin edilməsi uşağın konkret görmə qüsuruna uyğun aparılır. Əgər oftalmoloq tərəfindən eynək istifadəsinə göstəriş müəyyən edilibsə, ondan düzgün istifadə uşağın görmə funksiyasını daha yaxşı təmin etməyə kömək edir. Əsas məsələ eynəyin düzgün seçilməsi və həkimin tövsiyələrinə əməl edilməsidir.

– Bəs baş ağrısının səbəbi gözlər ola bilərmi?

– Bəzi hallarda bəli. Xüsusilə görmə qüsuru olan uşaq uzun müddət oxuduqda və ya ekrana baxdıqda gözlərdə əlavə gərginlik yarana və bu, baş ağrısı ilə müşayiət oluna bilər. Lakin hər baş ağrısını göz problemi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Baş ağrısının müxtəlif səbəbləri ola bilər. Ona görə təkrarlanan baş ağrıları zamanı uşağın ümumi vəziyyəti qiymətləndirilməli və ehtiyac olduqda oftalmoloq müayinəsi aparılmalıdır.

– Məktəb başlayarkən valideynlər üçün ən vacib 7 tövsiyəniz nə olardı?

– Mən valideynlərə xüsusilə aşağıdakı məqamlara diqqət etməyi tövsiyə edərdim:

1. Məktəb başlamazdan əvvəl uşağın görmə funksiyasını yoxlatdırın.

2. Uşağın lövhəyə baxarkən gözlərini qıyıb-qıymadığına diqqət edin.

3. Kitabı, dəftəri və telefonu gözlərinə həddindən artıq yaxınlaşdırmasına imkan verməyin.

4. Ekran qarşısında fasiləsiz vaxtı məhdudlaşdırın və fasilələr təşkil edin.

5. Uşağın gündəlik rejimində açıq havada fəaliyyətə kifayət qədər yer ayırın.

6. Gözlərdə quruluq, yanma, qızartı, ağrı, bulanıq görmə və ya baş ağrısı kimi şikayətlərə laqeyd yanaşmayın.

7. Uşağın görməsində dəyişiklik hiss etdikdə özbaşına müalicə aparmayın və oftalmoloqa müraciət edin.

– Sonda, yeni dərs ili ərəfəsində valideynlərə nə demək istərdiniz?

– Uşağın məktəbə hazırlığı yalnız çanta, forma və dərs ləvazimatlarının hazırlanması ilə bitmir. Onun sağlam görməsi də uğurlu təhsil prosesinin vacib şərtlərindən biridir.

Uşaq lövhəni aydın görə bilmirsə, dərsdə təqdim olunan məlumatları tam qəbul etməsi çətinləşə bilər. Buna görə məktəb başlamazdan əvvəl göz sağlamlığına diqqət yetirmək valideynlərin profilaktik yanaşmasının mühüm hissəsi olmalıdır. Xüsusilə uşağın ekran qarşısında keçirdiyi vaxtı balanslaşdırmaq, fasilələr vermək, açıq havada fəaliyyətə şərait yaratmaq və görmə ilə bağlı hər hansı şikayət yarandıqda vaxtında oftalmoloqa müraciət etmək vacibdir. Unutmayaq: uşağın məktəbə hazırlığı onun göz sağlamlığının yoxlanılmasından da başlayır. Mərkəzi Gömrük Hospitalının Poliklinika şöbəsinin oftalmoloqları tərəfindən pasiyentlərin şikayət və klinik vəziyyətinə uyğun olaraq kompleks oftalmoloji müayinələr aparılır.

Müayinələr zamanı viziometriya, tonometriya, avtorefraktometriya, biomikroskopiya, oftalmoskopiya, zəruri hallarda isə gözün ultrasəs müayinəsi, biometriya, paximetriya və kompüter perimetriyası kimi diaqnostik üsullardan istifadə olunur. Müayinə nəticələri elektron sistemdə saxlanılır ki, təkrar müraciət zamanı əvvəlki və yeni nəticələri müqayisə edərək görmə və göz sağlamlığındakı dəyişiklikləri dinamik şəkildə qiymətləndirmək mümkün olsun.

Tibbi göstəriş olduqda xalazion, göz qapaqlarındakı kist və abses, pteriqium, həmçinin buynuz qişa və konyunktivadan yad cismin xaric edilməsi kimi kiçik oftalmoloji cərrahi müdaxilələr də həyata keçirilir.

Müsahibəni apardı

Mərkəzi Gömrük Hospitalının

PR mütəxəssisi  Dilarə Zamanova