Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı informasiya istehsalı və kommunikasiya sahəsində yeni imkanlar yaradıb. Bu gün ChatGPT, Gemini, Claude və digər neyroşəbəkə sistemləri PR mütəxəssislərinin, jurnalistlərin və kontent yaradıcılarının gündəlik iş alətinə çevrilib. Bu alətlər qısa müddətdə məqalə, press-reliz, müsahibə, sosial media paylaşımı və müxtəlif kommunikasiya materialları hazırlaya bilir.

Lakin süni intellektin yaratdığı mətnlərin yüksək sürətlə hazırlanması onların birbaşa dərc üçün hazır olması anlamına gəlmir. Əksinə, bir çox hallarda bu mətnlər peşəkar redaktə və yoxlamaya ehtiyac duyur. Məhz buna görə də müasir dövrdə "maşın mətninin redaktəsi" anlayışı xüsusi aktuallıq qazanıb.

Süni intellekt məzmun yaradılmasını sürətləndirsə də,  analitik düşüncəni, peşəkar təcrübəni və məsuliyyəti əvəz edə bilmir. Çünki AI sistemləri bəzən mövcud olmayan faktlar təqdim edir, tarixi məlumatlarda səhvlərə yol verir və ya mənbələri düzgün göstərmir.

Neyroşəbəkə tərəfindən hazırlanmış mətnlərin ən böyük problemlərindən biri onların həddindən artıq standart və emosiyasız görünməsidir. Belə mətnlər ilk baxışdan səliqəli və məntiqli təsir bağışlasa da, oxucu ilə emosional əlaqə yaratmaqda çətinlik çəkir. Bu səbəbdən əsas vəzifələrindən biri mətnə insan üslubu və canlılıq əlavə etməkdir.

AI mətnlərinin redaktəsi ilk növbədə faktların yoxlanılması ilə başlamalıdır. Məqalədə qeyd olunan rəqəmlər, tarixlər, sitatlar və digər məlumatlar etibarlı mənbələr vasitəsilə təsdiqlənməlidir. Xüsusilə səhiyyə, ictimaiyyətlə əlaqələr və maliyyə kimi həssas sahələrdə faktların dəqiqliyi böyük əhəmiyyət daşıyır.

Növbəti mərhələdə isə mətnin strukturu təhlil edilməlidir. Süni intellekt bəzən məlumatları düzgün ardıcıllıqla təqdim etmir və nəticədə mətnin məntiqaxını pozulur. Bu halda giriş, əsas hissə və nəticə arasında əlaqələrin gücləndirilməsi vacib hesab olunur.

Bundan əlavə, AI mətnlərində tez-tez təkrarlanan ifadələrə və şablon cümlələrə rast gəlinir. "Vacib rol oynayır", "mühüm əhəmiyyət kəsb edir",  “əsas amillərdən biri hesab olunur” ,   “vacib faktor kimi çıxış edir”,  “geniş imkanlar yaradır”,  “əhəmiyyətli rol oynayır”,  “əsas məqsəd ondan ibarətdir ki”,  “qeyd etmək lazımdır ki”,  “onu da vurğulamaq lazımdır ki”   kimi ifadələrin həddindən artıq istifadəsi mətnin təsir gücünü azalda bilər. Buna görə mətnin dilini sadələşdirməyə və daha təbii ifadələrdən istifadə etməyə çalışırlar.

Süni intellektdən istifadə zamanı auditoriyanın xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır. Eyni məlumatın media nümayəndələri, sosial media istifadəçiləri və ya korporativ tərəfdaşlar üçün fərqli formada təqdim edilməsi tələb olunur. Məhz bu uyğunlaşdırma prosesini həyata keçirərək mətnin effektivliyini artırmaq mümkündür.

Gələcəyin uğurlu PR mütəxəssisi yalnız məzmun yaradan deyil, həm də süni intellekt tərəfindən yaradılmış materialları peşəkar şəkildə redaktə edən şəxs olacaq. Bu baxımdan faktların yoxlanılması, üslubun təkmilləşdirilməsi, məlumatların strukturlaşdırılması və auditoriyaya uyğunlaşdırılması bacarıqları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Süni intellekt kommunikasiya proseslərini sürətləndirən güclü alət olsa da, keyfiyyətli və etibarlı məzmunun hazırlanmasında insan amili hələ də həlledici rol oynayır. Ən uğurlu nəticə insan yaradıcılığı ilə süni intellekt imkanlarının düzgün birləşdirildiyi zaman əldə olunur. Bu səbəbdən maşın mətninin redaktəsi müasir PR və media fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilməkdədir.

Praktikada süni intellekt mətnlərindən istifadənin yaratdığı fəsadlar

Süni intellekt tərəfindən hazırlanmış mətnlərin redaktəsiz istifadəsi bir sıra ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Bu problemlər əsasən informasiya səhvləri, reputasiya riskləri və kommunikasiya uyğunsuzluğu ilə bağlıdır.

Ən çox rast gəlinən fəsadlardan biri yanlış və ya yoxlanılmamış məlumatların ictimaiyyətə təqdim olunmasıdır. Bəzi hallarda AI real olmayan statistikanı və ya mövcud olmayan faktları inandırıcı formada təqdim edir. Bu isə xüsusilə media və PR sahəsində ciddi etibar itkisinə gətirib çıxara bilər.

Digər bir problem mətnlərin həddindən artıq ümumiləşdirilmiş və konkretlikdən uzaq olmasıdır. Praktikada bu cür mətnlər press-relizlərdə istifadə edildikdə jurnalistlərin marağını azaltmış və materialın mediada yayımlanma ehtimalını zəiflətmişdir. Çünki media daha çox konkret faktlar, rəqəmlər və real sitatlar tələb edir.

Bəzi hallarda süni intellekt tərəfindən hazırlanan mətnlərdə ton uyğunsuzluğu da müşahidə olunur. Məsələn, ciddi tibbi və ya rəsmi mövzu çox neytral və emosiyasız şəkildə təqdim edilir, halbuki auditoriya daha aydın və insani izah gözləyir. Bu vəziyyət oxucu ilə kommunikasiya boşluğu yaradır.

Təcrübədə rast gəlinən digər risklərdən biri də reputasiya zədələnməsidir. Yanlış və ya qeyri-dəqiq ifadələrin rəsmi qurum və ya şirkət adından paylaşılması ictimai etimadın azalmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə yayılan səhv məlumatlar çox qısa zamanda geniş auditoriyaya yayıla bilir və bu da böhran vəziyyəti yarada bilir.

Bundan əlavə, AI mətnlərinin redaktəsiz istifadəsi brend səsinin itməsi problemini də yaradır. Yəni təşkilatın özünəməxsus üslubu əvəzinə, hamıya bənzər, standart “robot dili” formalaşır. Bu isə uzunmüddətli kommunikasiya strategiyasında fərqlənmə imkanını azaldır.